kształtowały się dopiero trwałe organizmy państw., w
końcu X i w XI w. Zachód dzięki zdobyczom techn. (pług z odkładnicą,
system trójpolowy) przeszedł do ekspansji gosp. i demograf.:
nastąpiło poszerzenie areału ziem uprawnych, wzrost wydajności
rolnictwa, odnowienie miast, ożywienie handlu i rzemiosła, wzrost
gęstości zaludnienia; od XII/XIII w. procesy intensywnego rozwoju
gosp. objęły również Europę środk.-wschodnią; zjawiskom tym
towarzyszył rozwój kultury (ożywianej m.in. przez zapożyczenia z
islamu), której ważnymi ośr. stały się zakładane od XII w. uniw.,
sprzyjające ze względu na jednolitość programową unifikacji elit
intelektualnych i utrwalaniu poczucia ich przynależności do
svn - Bonus bez depozytu -